Umar ve Umur

Bir kelimedeki tek bir ses farklıyla, bir dil, yüzyılların hikâyesini anlatabilir.

Öyle ki; iki ayrı Dil Mirası’nı temsil eden umar ve umur kelimeleri, ses bakımımdan birbirine benzese de köken ve anlam yönünden tamamen farklıdır.

Umar kelimesi, Türkçe kökenlidir.

Umur kelimesi ise, Arapça kökenlidir.

Umar

Türkçenin eski ve yerli kökenlerinden gelen umar kelimesinin kaynağı öz Türkçedeki “um-” fiilidir.

Öyle ki; “um-” fiili “beklemek, ümit etmek” ve “yalvararak dilemek” anlamı taşır.

Umar kelimesi ayrıca, psikolojik anlamda, sığınılan son umut anlamı taşır.

Aynı şekilde, Türkçe kökenli “ummak” fiili de aynı kökten gelir.

“Umarsız” kelimesi ise, “çaresiz, çıkış yolu olmayan” anlamı taşır.

Umur

Umur kelimesi, Türkçe değil, Arapça kökenli bir kelimedir.

Arapça “emr” sözcüğünün çoğuldur.

“Emr,” tekil olarak, “iş, mesele, durum” ve “buyruk” anlamı taşır.

Çoğulu olan “umur” ise ayriyeten, “devlet işleri” anlamı taşır.

Osmanlı Türkçesinde yaygın olan “umur” kelimesi, bürokratik dilde güçlü bir yere sahipti.

Örneğin;

“umur-u devlet” : devlet işleri

“umur-u maliye”: mali işler

Günümüz Türkçesindeki “umursamak” fiili de yine aynı şekilde “umur” kökeninden gelir.

Bir şeyi “umur etmek,” sözü edilen işlerin bir kişinin ilgi alanına alması anlamı taşır.

“Umurumda değil” ifadesi de bu kelimenin günümüz Türkçesinde yaşayan örneklerindendir. Anlamı ise, “İşlerim arasında değil, ilgi alanıma girmiyor” veya “beni ilgilendirmiyor.”

“Umurumda değil” ifadesi zaman içerisinde, duygusal bir ilgisizlik anlamına dönüşmüştür.

“Umur görmüş adam” yaşam tecrübesi edinmiş insan; “umuruna almak” ise, önemsemek ve ilgilenmek anlamı taşır.

Dilimizde İki Farklı Dünya

Umar ve umur kelimeleri, Türkçenin tarih boyunca farklı kültürlerden nasıl beslendiğini gösterir.

Öyle ki; “umar” kelimesi, bozkır Türkçesinin öz mirasıdır.

“Umur” ise, İslâm Medeniyeti'yle gelen Arapça bürokrasi dilinin bir parçasıdır.

Bir başka ifadeyle, umar ve umur sadece iki kelime değil, Türkçenin iki ayrı tarih katmanıdır.

Umar, insanın iç dünyasını ve çaresizlikten çıkış arayışını ifade eder.

Sosyal düzen, ilgi ve önemseme anlamı taşıyan umur ise, dış dünyayı ve toplumsal ilişkileri ifade eder.

Birisi “umarsız kaldım” dediğinde, bin yıllık Türkçe konuşmuş olur ve o kişinin çözüm ümidinin artık kalmadığını ifade etmiş olur.

Bir kişi “umurumda değil” dediğinde ise, Osmanlı Türkçesinden kalan Arapça kökenli bir ifadeyi devam ettirmiş olur ve “Beni ilgilendirmiyor” demiş olur.