Dr. Ertan’dan Ramazanlık Bir Kitap

Ramazan ayına sayılı günler kala, Ramazan ve oruçla ilgili akademik bir çalışma yayınlandı.

İz Ajans Yayıncılık’ın 12’inci kitabı olarak piyasaya çıkan ve Batman Üniversitesi akademisyenlerinden Dr. Mehmet Emin Ertan’ın kaleme aldığı “Dinimizde-Dilimizde Ramazan ev Ramazaniyeler” adını taşıyor.

Ramazan ve oruçla ilgili nükteler, gazaller, maniler ve kasidelerin tercümeleriyle birlikte verildiği kitap, 208 sayfadan oluşuyor. Kitabın kapak ve iç tasarımı ile düzenlemesini Gazeteci Yazar Naif Karabatak yaptı.

Şık bir tasarıma sahip kitabın içeriğinde yer alan bir birinden güzel kaside, gazel, nükte ve maniler, kitabı akıcı hale getirdiği gibi, Osmanlıca’nın nefis diline de tanıklık etme şansı bulunuyor. Kitabın sol tarafı Osmanlıca’ya, sağ tarafı ise tercümesine ayrılmış.

Dr. Mehmet Emin Ertan, kitabın önsözünde, “Milletler, kendi kültür, örf ve inanç değerlerine sahip çıkmak mecburiyetindedirler. Bu konuda gereken hassasiyeti göstermeyen topluluklar ayakta durma mücadelesi içinde olacaklarından, yarınlarla ilgili ideallerinden de uzak kalacaklardır. Bu hal, onları bir kimlik buhranına sürükleyecektir. Dünlerini tanımayanlar, yarınları hakkında hayal sahibi dahi olamayacaklardır. Geçmişiyle, kültürüyle sağlıklı köprüleri olan toplumlar, yarınlar için daha şanslı olacaklar. Her millet için: geçmişini, tarihini, kültürünü, inancını, örfünü, adetlerini, daha kısa bir ifadeyle, edebiyatını bilmek, vazgeçilmez, devredilmez, ihmal edilmez görevlerinin başında gelmektedir. Biz, bu çalışmamızda din ve edebiyatı aynı noktada birleştiren, geçmişten, günümüze kesiksiz bir çizgiyle bize ulaşan, her devirde sevilen, yaşanan, konu edilen Ramazan orucunu, bu ayın değerini, önemini anlamaya, anlatmaya yönelik bir çalışma ile ‘Oruç’ ibadetini konu olarak işleyen şiirleri ‘Ramazaniyeler’i tanımaya, tanıtmaya çalıştık.” dedi.

Ertan, “Biz bu konuda araştırma yapmaya başladığımızda Ramazaniyeler hakkında akademik bir çalışma yapılmadığına şahit olduk. Geçmişten günümüze yapılacak bir ramazan ve Ramazaniye taraması uzun soluklu bir çalışmanın gereğini öğretti. Ramazan ve Ramazaniyelerle ilgili kaynaklar ise edebiyatımız kadar geniş bir sahaya dağılmış. Her ne kadar ‘Eski Türk Edebiyatı’ içinde Ramazaniyeler önemli bir yer tutuyorsa da, onlara ulaşmanın zorluğu, bu yoldaki araştırmacıları, bir kaç Şair veya Ramazaniyeleri incelemekten öteye götürmemiştir. Ramazaniyelerin bakir bir konu olarak kalmasının asıl sebebi: hangi divanlarda veya eserlerde olduğu konusunda bir işaretin bulunmamasının yanında hangi tür şiirle ve divanın neresinde yer aldığı hususunun belli olmamasındadır. Mesela: Tevhitler’in, Münacatlar’ın, ve Na'tler'in (divanda) nerede yer aldığı bellidir. Bu hususta yapılacak taramalarda adı geçen eserlere ulaşmak hiç de kolay değildir. Asıl zorluk esere ulaşabilmektir; esere ulaştıktan sonrası kolaydır. Ele aldığınız divanın baş tarafına baktığınızda, varsa var, yoksa yoktur. Bir Ramazaniyeyi veya ramazanla ilgili manzumeleri bulabilmek için eseri (hiç bir bölümünü atlamaksızın) baştan, sona taramanız gerekti; işte Ramazaniye konusunun günümüze kadar ihmali, böyle zor bir yolla ulaşılmasındandı.” dedi.

Dr. Mehmet Emin Ertan, önsözde devamla, “Basılmış Divanlarda Ramazaniyeler (metin tespiti, Fakülte bitirme ‘Tez’im olarak hayatımda yer alırken, ‘Dîvan Edebiyatında Ramazaniyeler Üzerinde İncelemeler’ benim doktora konum olarak hayatımı taçlandırdı. Bu çalışmaları yaparken akademik araştırma, inceleme kurallarına göre hareket etmeyi vazife bildik. Öncelikle, Divan Edebiyatı'nın 1. sınıf Şairleri olarak kendisini kabul edilmiş bütün şairlerin (yazma veya baskı) divanlarını taradık. 2. Sınıf şairler olarak nitelenenlerin bütününe yakınını inceleyip,  Ramazaniyesi olanları tespit ettik. Bu arada ulaşabildiğimiz, tarama şansını yakaladığımız 3. sınıf şairleri de imkân nispetinde tarayıp,  bulunan Ramazan veya oruç şiirlerini incelemeğe çalıştık. Bu divanların 56 tanesinde Ramazaniye tarzında veya ramazanla ilgili şiirler belirledik. Bu şiirlerin beyit hacmi 1700’leri geçmektedir. Hemen her tür manzumeye ( nazım şekline) rastlamak da ayrı bir özellik ve renklilik arz etti. Ramazaniyeler'in edebi özelliklerini inceleyerek ne tür bir özellik arz ediyor diye farklılığı fark etmeğe ve ettirmeğe çalıştık.. Ayrıca: dinde Ramazanın yeri ve önemi konusunda dini kaynakları taradık. Dini açıdan Ramazanın ve orucun sosyal özelliklerini öne çıkarmaya çalıştık.  Şairlerimizin, Ramazaniyelerdeki amacına ve başarısına dikkatleri çektik.. Doktor çalışmamızdan sonra da bu konudaki taramamıza devam  ettik ve ‘Tez’imizde yer almayan  bazı şair ve şiirleri de  buraya alarak genişletmeğe çalıştık.. Ayrıca: Ramazaniye olarak ele aldığımız şiirlerde şairlerimiz ne demiş? Sorusuna cevap verebilmek için söz konusu şiirlerin  (ne denmek isteniyor) anlamını nesir halinde  (aynı) beyit sırasıyla açıklamağa çalıştık. Bu çalışmada bire bir tercüme yerine, ne denmek isteniyorsa dikkat ederek tercüme ediverdik. Türk-İslam dünyasının bütününe hitap eden böylesi bir konuyu incelemekle önemli bir konuyu gün ışığına çıkarmanın hazzını yaşıyoruz. İnanç, kültür ve sanat Ramazan şiirlerinde çok güzel bir sentez oluşturmuştur. Türk kültürünün zenginliğini, Ramazan ve Oruç gibi bir ibadette nasıl tezahür ettiğini görmek, tespit etmek ayrı bir mazhariyet oldu.” dedi.

Kitapta, İslam Dînîne Göre Ramazan ve Oruç,  Üçaylar, Ramazan Hilalînîn Gözlenmesi (Rü’yetü Hîlâl), Ramazanın Îlanı, Oruç, Sahura Kalkmak, Îmsak, Oruç Tutmak, Îftar, Teravîh Namazı, Gece Hayatı, Kaza, Ceza Orucu, Keffaret Orucu, Hatîm İndirmek (Kuran Okumak), İtikâfa Girmek, Kadir Gecesi,  Zekât ve Sadaka-i Fıtır, Ramazan Bayramı, Şevval Orucu,Ramazanın Türk Kültürüne Sosyal Ve Kültürel Etkileri, Ramazanda günlük hayat, sosyal yaşantıdaki Farklılıklar,  İftar Faslı ve Özellikleri,  Teravih Namazı ve Camı Ziyaretleri,  Cami Süslemesi Mahyalar Ve Kandiler, Ramazanda Gece Hayatı,  Razamanda Sahur Faslı, Ramazanda Sofiler Ve Ramazan Sofuları, Ramazanda Hırka-ı Şerif Ziyareti, Ramazaniyeler: Yunus Emre-Murabba, Zati Gazel, Edirneli Nazmi ‘Gazel , Füzuli ‘Gazel , Hazreti Ufdade ‘Murabba, Taşlıcalı Yahya Beg, Bağdatlı Osman Ruhi, Bahti, Hüdayi, Ataullah Nevi Zade Ata’î, Nuri, Bolulu Himmet, Niyazi-i Mısri, Der Yusuf Nabi, Sabit, Kami, İsmail Hakkı Bursavi, Yahya Nazim, Nedim, Seyyid Hüseyin Vehbi Efendi, Sez Yi, Ebŭ’l-Vefa Ahmed Müslim Efendi, Mehmet Emin Beliğ, Koca Rağıp Paşa, Haşmet Bin Abbas, Erzurumlu İbrahim Hakkı, Şeyh Ğalib, Hoca Süleyman Neş’et Efendi, Sünbül-Zade Vehbi, Enderunlu Fazıl ve ‘Arif’in eserlerine tercümeleriyle birlikte yer verilmiş. Ayrıca kitapta  19.Yüzyıldan Ramazaniye Örnekleri de yer almış.

Mehmet Emin Ertan Kimdir?

Mehmet Emin Ertan, 1946 yılında Şanlıurfa’da dünyaya geldi. İlkokulu Urfa’da, Orta ve Lise tahsilini Konya ve Erzurum’da tamamladı. 1970 yılında başladığı İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi’ni ve İstanbul Yüksek İslam Enstitüsü’nü 1975 yılında bitirdi. 1975 yılından 1987 yılına kadar Urfa ve Adapazarı’nda Orta öğretimde Edebiyat öğretmeni olarak görev yaptı. 1987 yılında İstanbul Teknik Üniversitesi Sakarya Meslek Yüksek Okulu’na Türk Dili Okutmanı olarak atandı.

1987 Yılında Marmara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Türk Dili ve Edebiyatı Anabilim Dalında Yüksek Lisans'a başladı. 1989 yılında Eski Türk Edebiyatı Bilim Dalı’nda “Füzuli Divanı’nda Hayvan Motifleri” konulu tezini tamamladı. 1992 yılında Sakarya Üniversitesine Uzman Türk Dili Okutmanı olarak geçti. Yine aynı yıl Trakya Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Türk Dili ve Edebiyatı Anabilim Dalı Doktora Programı’na hak kazandı. “Divan Edebiyatında Ramazaniyeler Üzerine İncelemeler” isimli doktora tezini 1995 yılında tamamladı. 1997 yılında Sakarya Üniversitesi Fen Edebiyat Fakültesi Türk Dili ve Edebiyatı Bölümü Eski Türk Edebiyatı Bilim Dalı’na Yrd. Doç. Dr. olarak atandı. Halen bölümdeki Bilim Dalı derslerinin yanında Açık Öğretim Fakültesinde Eski Türk Edebiyatı ve Osmanlıca derslerine danışmanlık ve rehberlik yapmaktadır.

Yayınlanmış Kitapları:

Sakarya Havzasında Osmanlı Dönemi Türk Edebiyatı

Cumhuriyet Döneminde Sakarya'da Türk Edebiyatı

Aziz Mahmud Hüdayi

Urfa'nın Kurtuluş Destanı

Hz. İbrahim ve Nemrut

Urfalı Şair Abdi

Manzume-i Numaniyye Li Kasas-i İbrahim Aleyhisselam Fi Fazl-i Mekke