Astım Hastalığı ve Tedavi Yöntemleri

Astım şikâyetleri, hastalığı taşıyan kişilerce ciddiye alınmadığı ve hekime başvurulmadığı için gün geçtikçe ilerliyor.

Astımın Nedenleri

Astımın sebebi kesin olarak bilinmemektedir. Tıp dünyasındaki ortak görüşe göre, doğuştan itibaren soluk boruları hassas olan kişilerde çevre koşullarının tetiklemesiyle ile astım oluşmaktadır. Bununla birlikte geçirilen bazı hastalıklar da (Zatürre gibi) astımın ortaya çıkmasında önemli etkenlerdendir. Astımın karakteristik seyrinde bronşların ödemle daralmasından kaynaklanan nefes darlığı görülür. Bu durum, genetik olabilir; fakat farklı etkenler de (enfeksiyon, alerji) rol oynayabilir. 

Astım sıklıkla bir alerjiye bağlı olmakla beraber (%60-80) alerji olmadan da gelişebilir. Bazı  risk faktörlerine sahip olunması, kişide astım görülme olasılığını arttırır. Bu faktörler, kişisel ve çevresel olabilirler. Kalıtım (genetik yapı, irsiyet), cinsiyet ve şişmanlık gibi bireyin kendisine ve ailesine ait faktörlerdir. Çevremizde bulunan ve sık karşılaştığımız bazı etkenler, genetik olarak yatkın olan kişilerde astımın ortaya çıkmasında ve hastalığın ağırlığı üzerinde önemli rol oynarlar.

Tüm hastaları etkileyen ortak faktörler olduğu gibi her hastayı ayrı ayrı etkileyen kişiye özgü faktörler de söz konusudur. Kışın genelde tüm astım hastalarının şikayetleri çoğalırken, bahara doğru yalnızca polen alerjisi olanlar rahatsızlanır.

Ev içi hava kirliliğinin en önemli nedeni sigara olsa da ülkemizde temizleyici madde kullanımı ile etkilenimler çok fazladır.

Hastalarda zaman zaman hırıltı, nefes daralması ve öksürük görülür. Kriz anında hava yollarını çevreleyen kaslar gerilir, ödem ve şişlik artar, yayılan iltihap nedeniyle hava yolu duvar çeperi genişler. Bütün bunlar hava yollarını önemli ölçüde daraltır ve havanın akciğerlere girip çıkması engellenir. Bu durum; artan öksürük, nefes darlığı ve hırıltı ile kendini göstermektedir.

Astımın Belirtileri

Astım belirtilerinin şiddeti kişiden kişiye ve aynı kişide zamanla değişebilir. Geceleri ve sabahın erken saatlerinde genellikle artar. Astım tüm dünyada her etnik ve yaş grubundan, farklı sosyoekonomik yapıda 300 milyon kadar insanı etkilemektedir. Ülkemizde ise yaklaşık her 12-13 erişkinden biri ve 7-8 çocuktan biri astım hastasıdır.

Görülme sıklığı yasam ve çevre koşullarının değişmesine bağlı olarak artmaktadır. Tüm dünyada astımdan yıllık ölümlerin 250.000 kişi olduğu tahmin edilmektedir.

Astımda teşhis

Astım tanısı koymada en değerli tanı aracı şikâyetlerin öyküsüdür. Öksürük, hırıltı ve / veya nefes darlığı belirtilerinin gece kötüleşmesi şiddetle astımı düşündürür. Yattıktan sonra veya sabaha karşı yaklaşık 30 dakika süreyle devam eden ve bronş genişletici ilaçlara olumlu yanıt veren öksürük, aksi ispat edilene kadar astım kabul edilmelidir. Solunum testi yapılır.

Solunum testi nasıl değerlendirilir?

Astımda akciğer fonksiyonlarının ölçülmesi, gerek tanı gerekse tedaviye yanıtın değerlendirilmesi açısından büyük önem taşır. Spirometre ile ölçülen solunum fonksiyonlarında zorlu nefes verme sırasında yapılan ölçümlerin sağlıklı bireylerle yapılan karşılaştırılması ve tedavi ile bu değerlerin göstermekte olduğu düzelme değerlendirilmektedir. 

Astımda Tedavi

Dünyada ve ülkemizde bu hastalığın tedavisi ile ilgili gereken her türlü ilaç bulunmaktadır. Uygun ilaç tedavisi ve astım hastalarının eğitimi ile hastalık kontrol altına alınabilir ve astımlılar yaşamlarına hastalık nedeni ile kısıtlanmadan devam edebilirler.

Erişkinlerde işgücü, çocuklarda okul devamlılığında azalmaya neden olan bu hastalığın kontrolünde hasta ve hasta yakınlarının, bilgilendirmesi önem kazanmaktadır. Tüm alerjik hastalıklarda olduğu gibi astımda da birinci basamak tedavi, alerji geliştirilmiş olan maddeden uzak durmaktır. Uygun öneriler doğrultusunda alınacak çevre önlemleri ile hastalık belirtilerinin ve bronşlardaki aşırı duyarlılığın belirgin derecede azalması mümkündür.

Çevre önlemlerinin yeterli olmadığı, ilaç tedavisinin uygun görüldüğü hastalarda havayolu ile akciğerlere çekilip bronşları tedavi eden sprey ilaçlar kullanılmaktadır. Bunlar sadece bronşları gevşetici özelliğe sahip rahatlatıcılar ve alerjik iltihabın oluşturduğu aşırı bronş duyarlılığını azaltmak yoluyla tedavi edici özelliğe sahip olanlar olarak ikiye ayrılabilir. Son yıllarda bu amaca yönelik kana karışma oranı en aza indirilmiş, kortizonlu ilaçlara özgü yan etkileri ağızdan alınanlara kıyasla çok az olan yeni jenerasyon kortizon bazlı sprey ilaçlar geliştirilmiştir. Alerjinin bronşlarda yapabileceği kalıcı hasarı önlemede tek seçenek olarak sunulan bu ilaçlarla astım belirtileri en aza indirilmektedir.

Astımda erken teşhis çok önemlidir. Genellikle akciğerde kalıcı hasar yapmayan bir hastalıktır. Hastalık çok uzun yıllardan beri var olsa da uygun tedavi ile akciğer fonksiyonları normale yakın olarak korunabilir ve gerekli çevre önlemleri ile hastalık kontrol altına alınabilir.