Geç Hitit Prenslikleri (Kent Devletleri ) Devri

.

            Geç Hititler veya Geç Hitit Devletleri, Anadolu’nun Demir Çağı'ndaki Luvice, Aramice, ve Fenikece konuşan siyasi varlıklarıdır. MÖ 1200'lerde batıdan gelen Ege Göçleri'nin saldırılarından kurtulabilen Hititler güney ve güney - doğu Toroslar’ın dağlık bölgelerine çekilerek yaşamışlar ve her biri (bağımsız şehir devletleri) beylikler kurmuşlardır. Geç Hitit Devletleri MÖ 11. yüzyıldan itibaren hem siyasal hem de kültürel anlamda Arami etkisi altına girdiler ve zamanla Aramileştiler. Geç Hitit Devletleri Urartu ve Asurlular'a bağımlı olarak yaşadılar. MÖ 7. Yüzyılda ise Asurlular bu devletlerin siyasal varlığına son verdi. Bu tarihten sonra bu devletlerin her biri Asur eyaleti oldu. Karkamış, Pattin(Unqi), Sam'al, Gurgum, Kummuhu, Milid, Keveh (Karatepe deki müstahkem mevki ile birlikte), Hilakku ve Tabal devletleri; Geç Hitit Devletleridir. (Vikipidi Ansiklopedisi)

Yörede Hitit Devleti yıkıldıktan sonra tahminen(M.Ö.1200 'ler de ) M.Ö. 2000'nin son yüzyılından M.Ö. 700 yüzyılına kadar Geç Hitit Prenslikleri (Kent devletleri) adı altında yerleşmeler olmuştur.

Hitit Devleti’nin yıkılması sırasında bu devlete bağlı olan alanlarda yarı bağımsız yaşayan bölgelerin başta TARHUNTAŞA ve KARGAMIŞ olmak üzere birsüre sonra bağımsız oldukları bilinmekle beraber bu geçiş dönemine dair çok az bilgiye sahibiz (M.Ö. 1200 -1000) Hititlerin ortadan kalkmasından sonra Tarhuntaşa’nın Batı, İç Anadolu ile Kilikya (Çukurova) Bölgesini kısa sürede kontrolu altına aldığı buna karşın Kargamış Krallığı’nın da Kuzey Suriye ile Fırat vadisi boyunca Malatya’ya kadar olan alanı kendi kontrolü altına aldığı anlaşılmaktadır. Ancak bu yeni ortaya çıkan iki krallığın tam olarak birbirinden ayıran sınırları bilinmemekle beraber aşağıda ele alınacak olan Karahöyük kitabesi bu konuda önemli ipuçları içermektedir.

Arkeolog Profesör HansGüstavGüterbock, Elbistan Karahöyük kazılarından çıkan kitabenin bir kısmını okumuş ancak daha sonra okunamadan kalan kısımlarını ise HititoloğJonh David Hawkins tarafından çözülmüştür. Bu çalışmalardan öğrendiğimize göre; Hitit devletinin yıkılmasından sonra Kuzey Suriye ile Anadolu’da oluşan bu güç boşluğundan ilk olarak Tarhuntaşa ve Kargamış tarafından doldurulduğu daha sonra da şehir devletlerinin bu geçiş sürecinde önemli rol oynadıkları anlaşılmaktadır. Eski Hitit Devleti topraklarında yeni krallıkların ortaya çıkmasıyla başladığı örneğin TABAL (KULULU – KAYSERİ), GURGUM (MARAŞ), MELİD(ARSLANTEPE-MALATYA),KARGAMIŞ, KUMMUH (SAMSAT – ADIYAMAN), CİLİCİA (HİLAKKU) (ÇUKUROVA – ADANA) gibi şehir devletlerinin ortaya çıkıp bu döneme damgalarını vurdukları ifade edilmektedir.

Bu küçük ancak güçlü şehir devletlerinin yanı sıra özellikle İç Anadolu ‘da Friğler(Gordion) ve Urartu Krallığı’nın (Tuşpa- Van) büyük birer güç olarak ortaya çıktıkları ve çoğu zaman bu büyük krallıkların Melitane (Malatya), Kummuh ve Kargamış gibi şehir devletlerinin iç işlerine karştıkları görülmektedir. Bu dönemde Elbistan Ovası ve çevresinin Kargamış Krallığı’ndan yeni ayrılmış olan Melitane Krallığı toprakları içerisinde yer aldığı ELBİSTAN ile MALATYA civarında elde edilen çivi yazılı kitabelerden anlaşılmaktadır. Ancak bu yazılı kaynaklar da ifade edilenlerle Elbistan Ovası ve çevresinden gelen arkeolojik malzemenin özellikle çanak çömlek örneklerinin birbirinden farklı olduğu görülmektedir.

ELBİSTAN’IN KARAHÖYÜKKargamış ve Tarhuntaşa Krallığı

 Köyünün merkezinde bulunan tarihi höyükte 1947 yılında Tahsin Özgüç ve ekibi tarafından kazı yapılmıştır. Yapılan kazılarda çivi yazılı Karahöyük kitabesi çıkartılmıştır ve bu kitabe bölge tarihine büyük bir ışık olmuştur. Bu kitabedeki çivi yazıları önce Arkeolog Profesör HansGüstavGüterbock okumuş ve son olarak HititoloğJonh David Hawkins tarafından okunarak çözülmüştür. Onun belirttiğine göre bu kitabe Fırtına Tanrısına adanmış. Bölgenin yerel beyi olan Armanani tarafından, büyük kral Ir- Teşub için yaptırılmış.  Ancak bu kralın kim olabileceği konusunda değişik fikirler ileri sürülmüştür. Hawkins’e göre büyük kral Ir- Teşub Kargamış ‘ta bulunan kraldan ziyade, İç Anadolu’da Hitit Devleti’nin dağılmasından sonra ortaya çıkarak bu bölgede ki güç boşluğunu dolduran Tarhuntaşa Kralı’dır. Bu yazıt Tarhuntaşa kralı tarafından Elbistan bölgesinde M.Ö. 12 yüzyılda yapılmış ve dolasıyla bu dönemde Elbistan bölgesi Tarhuntaşa Krallığı’nın eğemenliği altında olduğu, ancak daha sonra M.Ö. 11 yüzyılda Malatya’da bulunan Melitane Krallığı’nın bölgeyi kendi topraklarına ilhak ettiğini belirtmiştir.  

Hawkins’inbilgilerinden de anlaşıldığına göre Elbistan bölgesinin bu dönemde yerleşmeye sahne olmadığı veya Hitit Devleti’nin dağılmasından sonra Elbistan Ovası ve çevresine hakim olmak için Kuzey Suriye ile Fırat havzasına hakim olan Kargamış ile İç Anadolu ve Kilikya Bölgesi’ni egemenliği altında bulunduran Tarhuntaşa Krallığı arasında bölgeye hakim olmak için bu alanlarda yapılan mücadeleler sonucunda bölgenin yıkıma ve talana sahne olduğu anlaşılmaktadır. Yine kitabenin ifade edildiğine göre büyük Kral Ir-Teşub Elbistan ve çevresinde imar faaliyetlerinde bulunduğu ve artık bölgede kendisine karşı kimsenin gelmeyeceği anlatılmaktadır. Ancak bölgede ki Tarhuntaşa Krallığının varlığını fazla sürmediği anlaşılmaktadır. Çünkü Karahöyük’ün 5 km kadar güneyinde IZGIN KÖYÜN’den gelen Izgın I ve II kitabelerinden anlaşıldığına göre bölge M.Ö. 11 yüzyılda Melitane Krallığı’nın hâkimiyeti altına girmiştir. Bu arada Malatya Ovası’nda kurulmuş olan Melitane Krallığı’nın Kargamış’tan ayrıldığını ve Kargamış’ta bulunan Kuzi-Teşub’un ardılları tarafından kurulduğu bilinmektedir. Bu yazıtlarda şehirlerde yapılan imarlarla ilgili bilgilere de yer verilmiştir.(HititoloğJonh David Hawkins çalışmalarından öğrenmekteyiz)

Izgın höyüğünden çıkan kitabelerde “Ülke Bey” ifadeleri taşımakta ki bu unvan Malatya ile Elazığ Tohma Suyu vadisi ve Elbistan bölgesine kadar hakim olduğu bilinen Melitane Krallığı tarafından kullanıldığı bu alanlarda elden diğer yazılı kitabelerden anlaşılmaktadır. Izgın kitabeleri yaklaşık olarak M.Ö. 11 ve 10 yüzyıllar arasındaki bir döneme tarihlenmekte ve içeriklerinden anlaşıldığına göre bu kitabeler yukarıda belirtildiği üzere Malatya ve civarında elde edilen kitabelerle aynı ifadeleri taşımakta ve yazım şekilleri ile de uyum göstermekteler. Ancak bu kitabeler Karahöyük’te bulunandan farklı olarak Paculum şehri yine bu bölgede bulunan başka bir şehir olan Taita’nin kuruluşu ile ilgilidir. Malatya Ovası’nda kurulmuş olan Melitane Krallığı’nın Kargamış’tan ayrıldığı ve Kargamış’ta bulunan Kuzi-Teşub’unardıları tarafından kurulduğu bilinmektedir. Bu yazıtlarda yukarıda bahsedilen şehrin kuruluşu dışında yine bölgede inşa edilen diğer kentler ile bu alanlarda yapılan imar faaliyetleri de ifade edilmektedir.

Bu ifadelerden de anlaşılacağı üzere Elbistan ve civarındaki topraklar Malatya’da bulunan Melitane Krallığı tarafından ilhak edilmiştir. Yine bu satırlardan da anlaşılacağı üzere muhtemelen Elbistan Ovası ve civarının TARHUNTAŞA ile KARGAMIŞ, MELİTANEKRALIKLARI arasında mücadeleye sahne olduğu dolasıyla bölgenin tahribe uğradığı bunun içinde Melitane Krallığı tarafından bölgede yeniden imar faaliyetleri yapıldığı anlaşılmaktadır.

1890 Hitit Aslanları (Elbistan ile Darende yolu üzerinde

Yarımca ve Yeniköy arasında bir alanda)

Yukarıda bahsi geçen kitabelerin dışında Elbistan Ovası’nın kuzey doğusunda Demir çağına tarihlenen üç adet aslan heykeli bulunmuştur. Bu aslan heykellerinden Arslantaş olarak bilinen ve Elbistan şehir merkezinden yaklaşık olarak 35 km uzakta Elbistan ile Darende yolu üzerinde Yarımca ve Yeniköy arasında bir alanda ele geçirilmiştir. 19 yüzyılın ortalarında itibaren varlığı bilenen Arslantaş heykellerinin bulunduğu yerde herhangi bir yerleşmenin veya bulundukları yerde herhangi bir binaya veya kapısına dair bir bilgi ortaya çıkartılmamıştır. Karahöyük kazısını yapan Tahsin Özgüç ekibi tarafından ziyaret edilerek aslan heykelleri M.Ö. 12 ile 11 yüzyıllarına ait döneme tarihlendirilmiştir. Hitit aslanı bunlar iki tanedir 1890 Resim GertrudeBell tarafından çekilmiş. 

(GERTRUDE MARGARET LOWTHİAN BELL, “Ortadoğu’da İngiliz ajanlığı yapan kadın arkeolog ve sanat tarihçisi.”)

 İngiltere'nin DurhamKontluğu'nda ayrıcalıklı bir ailenin çocuğu olarak dünyaya gelen ünlü İngiliz kadın seyyah ve casus. Bell'in babası ünlü bir aileden gelen Thomas HughBell'di. Doğum: 14 Temmuz 1868-Ölüm tarihi ve yeri: 12 Temmuz 1926, Bağdat, Irak)

Göz alabildiğine uzanan bir ovanın ortasındayız. Ovanın orta yerinde yüzleri doğuya dönük tonlarca ağırlıkta yanyana iki devasa aslan heykeli var. Anadolu’da ki tarih sürprizlerinin bir örneği Geç Hitit dönemine (M.Ö. 1000’ler) tarihlendiriliyorlar. Fakat ne amaçla dikildikleri şu an bilinmiyor. Bir kutsal alan mı, yol işareti mi, nedir? Yapılan araştırmalar, yakın çevrede bir yerleşimin olmadığını gösteriyor. Çevrede hiçbir defineci çukurunun olmaması da bunun en basit göstergesi. Heykellerin sadece dipleri eşelenmiş. Aslan figürü, bu topraklarda hüküm sürmüş neredeyse bütün medeniyetler tarafından gücün ve iktidarın sembolü olmuş

Aslantaş heykellerinin bulunduğu alandan fazla uzakta olmayan SEVDİLLİ KÖYÜ’nde (mahalle) yine bir adet aslan heykeli bulunmuş ve Kahramanmaraş Müzesi’ne taşınmıştır. Sevdilli aslanı 2.04 cm yüksekliğinde olup andezit blok üzerine ayakta tasvir edilmiştir. Arslantaş heykelleri ile Sevdillli heykelinin yapılış tarzları birbirine benzerlikler göstermekte, tahminen heykeller aynı atölyelerde yapılmış olabilir. Aslan heykellerinin bulunduğu noktadan uzak olamayan bir noktada Palanga (Başdirek) Köyü’nde üzeri çivi yazılı bir heykel parçası bulunmuş ve İstanbul Arkeoloji Müzeleri’ne taşınmıştır. Palanga’da bulunan bu çivi yazılı heykel parçası ile Kululu’da bulunan bir heykel benzerlilikler göstermekte ve yapılış tarzına göre M.Ö. 7 yüzyıla tarihlenmiştir. ( Tahsin Özgüç – J.D. Hawkins çalışmaları)

Not:ASLAN FİGÜRÜ ilk çağlardan beri, her kültürde ve bu arada Orta Asya ve Anadolu Türk Mitolojisinde kuvvet, kudret, hükümdarlık sembolü olarak kullanılmıştır. Anadolu'da taş, mermer, ahşap, halı, kilim, minyatür vb. her tür malzeme üzerinde görülür. Günümüzde de hemen hemen aynı amaçlarla kullanılmaya devam etmektedir. Ancak, çift gövdeli aslan figürü, kaynakların da işaret ettiği gibi, kuvvetin iki katına çıkışını ifade ediyor. Aslan kaya heykel halinde olanlar mutlaka kral mezarlarında kullanılmıştır. Çift olanları höyük önlerinde tek olanları yüksek kaya mezarlarının altı veya üstündedir. Define 30 metreden uzak değildir. Saklantı çok değerlidir. Aslan: Antik dönemlerden kalma saray veya benzeri seviyedeki harabelerin giriş ve yürüme bantlarında bazen açıkta veya toprak altında bir aslan heykelinin bulunması sık yaşanan olaylardandır. Şayet bunlardan bir tanesine rastlanırsa bilinmeli ki burası sarayın giriş yoludur. (Aslanlı yol) aynı zamanda bu tür bir heykel tek olmayacağı için aynı mekânda ve yolun sağlı sollu giriş noktasında bundan iki tane olacaktır.”Sevdilli Köyünün üst kısmında bulunan höyük, geçmişi Hititler dönemine kadar uzanmaktadır, bu höyükten şimdi Kahramanmaraş Müzesi’nde bulunan Maraş Hitit Arslanı denilen heykel burada bulunmuştur. (M.Ö. 800 – 900)  Hititler dönemine ait olduğu bilinmektedir. Höyük İTÇ(İlk Tunç Çağ) dönemine tarihlenmektedir. Burası da kültür talancıları tarafından yağmalanmış olup, ciddi bir şekilde arkeolojik çalışma maalesef yapılmamıştır. Bu höyük de bir süre sonra tarihin sayfaları arasında içinde barındırdığı o kıymetli bilgilerle birlikte unutulup gidecektir. Bölgenin ne büyük medeniyet izlerinin taşıdığının en büyük delili burada buluna Hitit Saray Aslanı heykeli bir cevap niteliğini taşımaktadır.

İlk yorum yazan siz olun
UYARI: Küfür, hakaret, rencide edici cümleler veya imalar, inançlara saldırı içeren, imla kuralları ile yazılmamış,
Türkçe karakter kullanılmayan ve büyük harflerle yazılmış yorumlar onaylanmamaktadır.

İlgili Haberler

KKTC Cumhurbaşkanı Tatar, Rum-Yunan ikilisine Kahramanmaraş'tan mesaj verdi!
Depremde uzuvlarını kaybeden çocuklara destek için atık malzemelerden farklı eserler yapıldı!
Kahramanmaraş’ın Lezzet devi Mado, Mekke'de şube açtı!

Yazarlar Haberleri