2024 yılı itibarıyla Dünya insanın % 8,2'si yani 673 milyon açlıkla mücadele ediyor. Açlıkla mücadeleye yenik düşenlerin sayısı ise ekseriyeti çocuk olmak üzere günde
25 bin !
Bir tarafta böyle bir insanlık dramı yaşanırken, yürüyüş yolum üzerinde ki apartman duvarlarına bırakılan ekmek dolu poşetleri alabildiğim kadarıyla Adile Naşit Parkında ki, kumru ve güvercinlere taşıyan ben. Veya bizzat sizlerinde şahit olduğu çöp konteynerinde ekmek ve meyve-sebze arayan insanlar...
Birleşmiş Milletler 2024 yılı Gıda Israfı Endeksi Raporu verilerine göre, 2022'de dünyada 1,05 milyar ton yani üretilen gıdanın yaklaşık % 20'si israf edildiğini, bu miktarın 1 milyardan fazla öğüne denk geldiğini ortaya koymaktadır. Dahada anlaşılır olması açısından dünya genelinde israf edilen gıdanın toplamı, her biri 40'ar tonluk 23 milyon kamyon dolusu yiyeceğe denk geldiğini, bu kadar kamyonun uzunluğunun dünyayı 7 kez dolanabileceğini unutmayın lütfen. Dahası var ! yer kürenin ısınması ve iklim değişikliğine sebep olan küresel sera gazı emisyonlarının yaklaşık %10'una da israf edilen bu gıdalar sebep olmaktadır. İyi mi ?
Türkiye Odalar ve Borsalar Birliği (TOBB) Perakendecilik Meclisi ve Gıda Perakendecileri Derneği (GPD) başkanı
Alp Önder Özpamukçu'nun gıda israfıyla ilgili açıklaması dikkat çekicidir. Özpamukçu'ya göre; Türkiye'de gıda kaybı ve israfının kişi başına 213 kg'ı bulduğunu bu miktarla Türkiye, ABD ve AB gibi gelişmiş ülkeleri 3'e katladığını söylemektedir. Buradaki 2' katın karşılığının 20 milyar dolar olduğunu da ek bilgi olarak sunmaktadır.
Türkiye'nin gıda kaybı ve israfı olan kişi başı 213 kg'ı hasat, lojistik ve sofra kaybı olarak degerlendirdiğimiz de, ABD'de bu miktarın kişi başı 99 kg, AB'de kişi başı 71 kg olduğunu belirttikten sonra, kayıplarda tarımsal teknolojinin ne kadar önemli rol oynadığını mutlaka dikkatinizi çekmiş olmalıdır. Çünkü, kayıpların;
- % 40'ı tarla ve üretim sürecinde
- % 15'i lojistik
- % 15'i satış esnasında
- % 30'u da tüketimde yani sofrada oluşmaktadır.
Artık gerek devlet nezninde gerekse sorumluluğunu bilen birey olarak bu gidişata nasıl dur diyebiliriz diye iki ellerimiz başımızda kara kara düşünmemiz lazım. Birleşmiş Milletler'e göre Türkiye, öteden beri gıda israfında sicili pek iyi sayılmayan bir ülke olarak biliniyor. Birleşmiş Milletler Çevre Proğramı (UNEP) 2021 Raporunda Türkiye israfta Kongo Cumhuriyeti ve Meksika'dan sonra 3 ncü sırada yer alsada genelde sıramız ilk 10'larda seyretmektedir.
Geleceğin Dünya'sı su ve gıda savaşlarına maruz kalacağını söylemek için kahin olmaya gerek var mı ? Nüfus artıyor, ekilebilecek arazi maksimum boyutlardayken, üstelik Türkiye için bir başka temel sorun çiftçi yaşı ortalama 59'a varmışken, beklemek için vaktimiz kaldı mı sanıyorsunuz ? 18-32 yaş arası çiftçi oranımız %5'lerdeyken çözüm bulmak için geç kalsak da hala olsa vaktimiz var.
Türkiye, her yıl 100 bin gencini teknoloji ile donatılmış, hibelerle desteklenmiş olarak çiftçiliğe özendirmesi gerekir. Sahi sayıları 100 binleri bulan işsiz ziraat mühendisleri, veteriner hekim ve teknisyenlerimiz ne güne duruyor. Sorun bence kaynak yetersizliği de değil, sorun, gıda işinin yeteri kadar idrak edilmemesinden kaynaklanıyor. Yoksa, kabul görecek projelere dış kaynak bile bulmak kolay. Nihayetinde global bir dünyada yaşiyoruz Türkiye'de üretilen ürünün ihtiyaç fazlası diğer insanlık için değilde kimin ?
Gıda israfı eğitimle ve devletin alacağı bazı tedbirlerle kısa ve orta vadede en aza indirebilecek bir konudur. En basitinden, çoğu Avrupa ülkelerinde bizzat şahit olduğum bir konuyu sizlere aktarma gereği duymaktayım. Oralarda ekmek, pasta vs satıcıları miadı dolacak ürünleri bağlı bulundukları meslek örgütü vasıtasıyla kendi veb sitelerinde veya işletme bireysel sitelerinde tarih ve işletme adı, adresi belirtilerek % 60-70 indirimle duyuruda bulunurlar. Takip eden tüketici adres yakınlığına göre alışverişini buradan yaparlar. Böylece hem tüketici kazanır hemde ürün çöpten kurtulmuş olur.
Haydi Maraş'lım, Haydi gıda üreten sivil toplum oda başkanlarım sıra sizde...