Tarihi süreçlerde Azerbaycan’da topraklarında şehirler, savunma yapıları ve muhteşem kale duvarları, saraylar v.s. inşa edilmiştir.
Ortaçağ anıtları (Mömine Hatun, Karabağlar, Gülistan, Berde türbeleri, Şirvanşahlar sarayı, Şeki Han sarayı, Şuşa abideleri vb.), Doğu ve dünya mimarisinin en güzel incilerindendir.
Azerbaycan, bilhassa Hazret-i Ömer, Hazret-i Ali ve Osmanlı döneminde dikkat çekmektedir.
Hazret-i Ömer’in 10 sene 6 ay ve 7 günlük hilafeti zamanında, iki büyük devlet olan Bizans ve Sasani devletlerinin hâkimiyeti altında olan Suriye, Filistin, Mısır, Irak ve İran’ı İslam devletinin sınırları içine aldı. 1036 büyük şehri zaptetti. Kuzey Afrika’dan Türkistan’a, Azerbaycan’dan Yemen’e kadar uzanan ve 2 milyon km2.den büyük olan İslam devletini, kurduğu mükemmel müesseselerle çok güzel idare etti. Davalara bakması için mahkemeler, adli teşkilatlar, suç ve zabıta işlerine bakan, satıcıları kontrol eden, halkın birbirleriyle olan münâsebetlerini düzenleyen teşkilatlar kurdu. Onun zamanında 4.000’den fazla yeni cami yapıldı. Yollar, köprüler inşa edilip, su kanalları açıldı. Fakir çocuklara maaşlar verildi. Mescid-i Haram’ı ve Mescid-i Nebevi’yi genişletti. İslamiyet’i yaymak için her tarafta okullar açtırdı.
Ahmet Cevdet Paşa şöyle diyor: “Eshâb-ı kirama düşman olmak fitnesini ilk ortaya çıkaran (Abdullah bin Sebe) isminde Yemenli bir Yahudidir. Bu Yahudi, Müslüman görünerek önce Basra’ya geldi. “İsa tekrar dünyaya gelecek de, Muhammed gelmez mi? O da gelecek, Ali ile birlikte dünyayı küfürden kurtaracak. Hilafet Ali’nin hakkı idi. Üç Halife, Onun hakkını elinden zorla aldı” diyordu. Buna aldananlara Sebeiyye denir. Hazret-i Ali, bu dedikoduları haber alınca, üç Halifeye dil uzatanları ağır suçladı. İbni Sebe, Hazret-i Ali’nin kerâmetlerini ileri sürerek, “Bu insan gücünün üstündeki işleri, Onun ilah olduğunu gösteriyor” diyordu. Hazret-i Ali, bu sözleri de haber alınca, İbni Sebe ve ona inanan hurufileri ateşte yakacağını bildirdi. Bunları Medâyin şehrine sürdü. Fakat orada da rahat durmadı. Adamlarını Irak ve Azerbaycan’a göndererek, sahabe düşmanlığını yaydı. Hazret-i Ali, Şamlılarla savaştığından, bunlarla uğraşmaya vakit bulamadı. (Kısâs-ı Enbiyâ). Evliyânın büyüklerinden İmâm-ı Muhammed Parisa hazretleri Faslü'l-Hitâb'da diyor ki: Hazret-i Ali buyurdu ki: "Beni, Ebûbekir, Ömer ve Osman'dan üstün tutan münâfıktır."
1871 de beşinci baskısı yapılan (Fezleke-i Tarih-i Osmani) kitabında ise şöyle diyor: “İkinci Selim han, saraydaki yangında yanıp yeniden yapılan daireleri ve hamamı gezerken, ayağı kayıp mermerler üzerine düştü. Bu kaza, ölümüne sebep oldu.” İslam düşmanları, “Sarı Selim hamamda zevk, safa yaparken sarhoş olduğundan düşüp öldü” diye gençleri aldatıyorlar. Uydurma tarih kitaplarına da, bu yalan ve çirkin iftiraları yazarak ecdâdımızı lekeliyorlar. Evlatları, babalarına düşman yapıyorlar. Halbuki ikinci Selim han halvetiyye meşâyıhinden Süleyman Amedi’den feyiz almış, salih Müslüman idi. İkinci Selim’in oğlu olan III. Murad han (1546-1595), Tunus’u, Azerbaycan’ı ve Tebriz’i aldı. Âlimleri çok severdi. Nakşibendi meşâyıhinden Hâce Ahmed Sâdık Kabilî’den feyiz alarak kemale geldi. Rasadhâne ve astronomik araştırmalar ile logaritma hesapları yaptırdı. Toptaşı tımarhânesini yaptı. Çok hayrat yaptı. Mescid-i harama kargir kubbeler yaptırdı. Çok para sarf ederek su da getirtti.
Allahü teâlâ hakkı hak, bâtılı bâtıl bilmeyi nasip eylesin.