MARAŞ’IN HALEP EYALETİNE BAĞLANMASI

.

Tarihi gerçekler yazılmazsa, zamanla uydurma argümanlar gerçek gibi algılanmaya başlar ve insanları şaşırtır bir niteliğe bürünür.


Maraş sancağı 1866’da müstakil bir sancak iken Halep Eyaletine bağlandı. Bu idari düzenlenmesinin gerekçesi olarak Halep’in Maraş’a olan yakınlığı ve idaresinin daha kolay olacağı gösterilmiştir. Bu dönemde, Halep Vilayeti'nin, Halep Merkez Sancağı ile Maraş Sancağı’nın yanı sıra Payas (günümüzde Antakya'da), Kozan, Urfa ve Adana olmak üzere dört sancağı daha bulunmaktaydı.

1867’de Halep Vilayet Salname’sine Maraş Sancağı’nın Elbistan, Andırın, Pazarcık, Zeytun, İslahiye ve Bulanık(Bahçe) olmak üzere altı kazası bulunmaktaydı. 1868’de ise Hassa’da Maraş’a bağlı kazalardan biri haline getirildi. 1878’de Maraş Sancağı’na bağlı olan Hassa, İslahiye ve Bulanık kazaları yeni kurulan Cebel-i Bereket (Osmaniye) Sancağı’na bağlandı.

Prof.Dr. Kemal Haşim Karpat eserinde 19 yüzyıl başlarından 20 yüzyılın başlarına kadar (yaklaşık 100 yıl) Osmanlı Devleti’in nüfusunu ayrıntılı olarak vermektedir. Karpat, 1877- 1878 yılı Halep Vilayeti Nüfusu’nu verirken Maraş Sancağı’nda mevcut hane(ev) ile nüfus sayılarını vermektedir.

1877 Devlet Salnamesi, Maraş Sancağını Halep Vilayeti'ne bağlı olarak göstermektedir. Bu dönemde, Maraş Sancağı'nın kazalarında bir değişiklik olmamakla birlikte, Halep Vilayeti’nin sancak sayısı 4 de inmiştir. Bu Sancaklar, Halep merkez, Maraş, Urfa ve Zor ( Bugün Suriye devletinin sınırları içindedir)idi.

Halep Vilayeti’nin Nüfusu 1877-1878

Sancaklar

Nüfus

Hane (ev)

Bölgedeki Kazalar

Halep

80.000

25.000

İdlip,İskenderun,Antakya, Babucebel, Bilan,

Cısriuur, Harim,Barisa,Reyhanîye,Ayintap,Kilis,

Maarretün-nu’mân

Maraş

67.000

14.000

İslâhiye, Elbistan, Bulanık, Pazarcık,

Hassa, Zeytin, Göksun

Urfa

29.000

17.000

Birecik, Rumkale, Suruç

 

Zor

120.000

39.270

Ebulkemal, Basire, Rakka, Resulayn, Seyhan, Sence,Aşare,Ganze,Kevkep, Meskene, Yenişehir.

TOPLAM

296.000

95.270

 

Kaynak: Osmanlı nüfusu (1830-1914), s.160

Daha önceki dönemlerde bölge nüfusunu gösteren veriler genellikle Müslim-gayri Müslim nüfus şeklinde takdim edilirken, vilayet salnamelerinde bira daha ayrıntıya gidilerek Musevi, Hıristiyan, Müslüman, Kıpti şeklinde yapılmıştır.

Maraş Sancağı’nın Nüfusu 1869-1870

Kazalar

Yahudi

Hıristiyan

Müslüman

Kıpti

Toplam

Maraş

91

7441

16811

52

24395

İslâhiye

 

77

4638

-

4715

Hassa

 

295

2944

36

3275

Pazarcık

 

29

10042

127

10198

Zeytun

 

5786

3541

10

9337

Andırın

 

1489

6437

22

7948

Bulanık

 

1233

4491

17

5741

Elbistan

 

609

13326

-

13935

Toplam

91

16959

62230

264

79544

Kaynak: Öztürk,age,I.Cilt,s.158

Maraş Sancağı’nın Nüfusu 1873-1874

Kazalar

Yahudi ve kıpti

Hıristiyan

Müslüman

Toplam

Maraş

255

13992

32464

46709

İslâhiye

-

77

17355

17432

Hassa

36

309

6215

6560

Pazarcık

127

29

26684

26840

Zeytun

15

10456

6746

17217

Andırın

22

1752

16648

18422

Bulanık

17

1295

16088

17400

Elbistan

-

953

17567

18519

Toplam

472

28836

139767

171099

Kaynak: Öztürk,age,I.Cilt,s.202

Maraş Sancağı’nın Nüfusu 1878-1879

Kazalar

Yahudi

Hıristiyan

Müslüman

Toplam

Maraş

103

8316

17032

25451

İslâhiye

-

77

8278

8355

Hassa

6

356

3750

4112

Pazarcık

-

-

11613

11613

Zeytun

-

6126

3995

10121

Andırın

-

-

7226

7226

Bulanık

-

1403

5223

6626

Elbistan

-

803

14958

15761

Toplam

109

17081

72075

89265

Kaynak: Öztürk,age,I.Cilt,s.398

Maraş Sancağı’nın Nüfusu 1890-1891

Kazalar

Yahudi

Hıristiyan

Müslüman

Toplam

Maraş

102

15315

36794

52211

Pazarcık

-

12

18039

18051

Zeytun

-

9215

7313

16528

Andırın

-

2629

13971

16600

Elbistan

-

1620

38126

39746

Toplam

102

29791

114243

144136

Kaynak: Öztürk,age,I.Cilt,s. 642-646

 

 

Maraş Sancağı’nın Nüfusu 1900-1901

Kazalar

Yahudi

Hıristiyan

Müslüman

Toplam

Maraş

211

16337

42563

59111

Pazarcık

-

12

20597

20609

Zeytun

-

7853

8371

16224

Andırın

-

2636

16481

19117

Elbistan

-

1619

41532

43151

Toplam

211

28457

129544

158212

Kaynak: Öztürk,age,I.Cilt,s. 340-401

Maraş Sancağı’nın Nüfusu 1908-1909

Kazalar

Yahudi

Hıristiyan

Müslüman

Ecnebi

Toplam

Maraş

213

19694

46557

1510

67974

Pazarcık

-

41

22441

-

22482

Zeytun

-

10503

7702

-

18205

Göksun

-

2861

19290

-

22151

Elbistan

-

1515

42321

-

43836

Toplam

213

34614

138311

1510

174648

Kaynak: Öztürk,age,I.Cilt,s. 697-809

 

Maraş Sancağı’nın 1914 Yılı Nüfusu

 

Müslüman

Rum

Ermeni

Yahudi

Rum Katolik

Ermeni Katolik

Protestan

Latin

Çingene

Toplam

Maraş

50356

11

13260

251

23

3808

4902

1189

3

73873

Pazarcık

23868

-

37

-

 

 

 

 

 

23905

Elbistan

47595

-

1200

 

 

372

445

 

 

49612

Zeytun

8069

-

10000

 

 

182

486

 

 

18787

Göksun

22757

-

3295

 

 

118

208

 

 

26378

Toplam

152645

11

27842

251

23

4480

6111

1189

3

192555

Kaynak: Kemal Haşim Karpat, Osmanlı Nüfusu (1830-1914), Çeviri: Bahar Tırnakçı, Tarih Vakfı Yurt Yayınları No: 133, İstanbul, 2003 s.224

 

1908’de Andırın kazası bir nahiye haline getirilerek bu kazaya bağlı olan Göksun nahiyesi ise kaza yapıldı. Andırın ’da Göksun’a bağlandı. Maraş Sancağı 1915’te Halep’ten ayrılarak müstakil liva oldu. TürkiyeCumhuriyeti Devleti’nin kurulmasından itibaren de Maraş vilayet olarak idari sistemde yerini aldı.

Maraş’ın Tekrar Eyalete Dönüştürülmesi

Fırka- İslahiye’nin kurulması ile Maraş, Kayseri, Adana ve Antakya bölgesinde yaşayan Türkmenlerin iskân edilmeleri için çıkarılan irade ile Ahmet Cevdet Paşa ve derviş Paşa Fırka- İslahiye islahatını gerçekleştirmek için bölgeye gönderildiler. Fırka-i İslahiye’nin önemli merkezlerinden biri olan Maraş, Halep Eyaletinden ayrılarak yeniden eyalet statüsüne alındı ve Ahmet Cevdet Paşa da valiliğe atandı. Cevdet Paşa’nın Maraş valiliği 18 gün sürdü. Bu sırada Balkanlarda başlayan isyanlar sebebiyle Cevdet paşa ve Fırka-i İslahiye ‘de görev alan askerlerin o bölgeye kaydırılması üzerine Maraş Eyaleti kaldırılarak tekrar Halep’e bağlandı.

Maraş’ın Müstakil Sancak haline gelmesi

01.03.1910 tarihinde Halep Eyaleti’nin bir sancağı olan Maraş’ın müstakil bir mutasarrıflık haline dönüştürülmesi için yapılan müracaat değerlendirmeye alınmıştır. Ancak yapılan müracaat beş yıl sonra sonuca bağlanarak 03.03.1915 tarihinde Maraş’ın iktisadi yönden gelişmesi için ve iyi idare edilmesi için Halep’ten ayrılarak müstakil sancak haline getirilmiştir. Maraş’a bağlı kazalarda aynı statülerini devam ettireceklerdir. Bu idari yapılanmadan sonra Maraş livasına gönderilecek resmi evrakların yeni duruma göre düzenleneceği ifade edilmiştir. Ayrıca Maraş Sancağı‘nın ayrı bir bütçesi hazırlanmıştır.

Cumhuriyet döneminde bir vilayet olan Maraş’ın Elbistan, Göksun, Andırın kazaları vardı. 1941’de Gaziantep’e bağlı Pazarcık Maraş’a bağlandı. Efsus adıyla Elbistan’a bağlı bir nahiye olan Afşin 1944’de kaza haline getirildi. Eloğlu nahiyesinin ismi Türkoğlu olarak değiştirilerek 1960’da kaza yapıldı. Elbistan’a bağlı Cela Ekinözü adıyla 1991’de kaza yapıldı. Yine Elbistan’a bağlı nahiye olan Nurhak ise 1990’da kaza yapıldı. Daha önce Bertiz’e bağlı köy olan Çağlayancerit 1987’de kaza yapıldı.

2016 Tarihli Kahramanmaraş ve İlçeleri

 

Kahramanmaraş

İlçesi

Kuruluş Tarihi

Kanun Numarası

Resmi Gazete Tarihi ve Sayısı

1

Andırın

Cumhuriyet Öncesi

 

 

2

Elbistan

Cumhuriyet Öncesi

 

 

3

Göksun

Cumhuriyet Öncesi

 

 

4

Pazarcık

Cumhuriyet Öncesi

 

 

5

Afşin

01.09.1944

4642

08.08.1944-5777

6

Türkoğlu-

01.04.1960

7033

27.06.1957-9644

7

Çağlayancerit

04.07.1987

3392

04.07.1987-19507

8

Ekinözü

20.05.1990

3644

20.05.1990-20523

9

Nurhak

20.05.1990

3644

20.05.1990-20523

10

Dulkadiroğlu

06.12.2012

6360

06.12.2012-28489

11

12 Şubat

06.12.2012

6360

06.12.2012-28489


Faydalanılan Kaynak

Kemal Haşim Karpat, (Osmanlı Nüfusu (1830-1914), Çeviri: Bahar Tırnakçı,

Tarih Vakfı Yurt Yayınları)

Adnan Güllü (Bir Kentin Hafızası Göçer yayınları 2016 )

 

İlk yorum yazan siz olun
UYARI: Küfür, hakaret, rencide edici cümleler veya imalar, inançlara saldırı içeren, imla kuralları ile yazılmamış,
Türkçe karakter kullanılmayan ve büyük harflerle yazılmış yorumlar onaylanmamaktadır.

Yazarlar Haberleri