Faizsiz finans prensipleri içinde değerlendirilen bu yöntem, özellikle nakit ihtiyacının ticari bir işlem üzerinden karşılanması amacıyla kullanılır.
2019 yılında alınan düzenleyici kararlarla birlikte teverruk işlemlerinin kapsamı ve uygulanma şartları netleştirilmiştir.
KATILIM BANKACILIĞINDA TEVERRUK İŞLEMİ NASIL YAPILIR?
Teverruk, temel olarak bir kişinin vadeli şekilde bir mal satın alıp daha sonra bu malı üçüncü bir kişiye peşin satarak nakit elde etmesi işlemidir.
Süreç genel olarak şu şekilde işler:
- Kişi bankadan veya aracı kurumdan bir emtiayı vadeli olarak satın alır
- Satın alınan mal, belirli bir süre sonra ödeme yapılmak üzere kişinin mülkiyetine geçer
- Daha sonra bu emtia, üçüncü bir alıcıya peşin olarak satılır
- Böylece kişi, doğrudan kredi almadan nakit elde etmiş olur
Bu yöntem, doğrudan para borçlanması yerine ticari bir işlem üzerinden finansman sağlanmasını amaçlar.
BASİT TEVERRUK NEDİR? ŞARTLARI NELERDİR?
Basit teverruk, bireysel olarak yapılan ve belirli dini ve ticari şartları taşıyan işlemleri ifade eder. Uygun şartlar sağlandığında İslam hukuku açısından caiz kabul edilmektedir.
BASİT TEVERRUK ŞARTLARI
- İşleme konu olan malın altın, gümüş veya para olmaması
- Emtianın gerçek ve mevcut olması
- Akitlerin birbirinden bağımsız şekilde yapılması
- İşlemlerde muvazaa (gizli anlaşma) bulunmaması
- Malın fiilen teslim alınması veya hükmi kabzın gerçekleşmesi
- Satışın ticari gerçekliğe uygun şekilde yapılması
Bu şartlar, işlemin faizli krediye benzememesi için temel kriterler olarak kabul edilir.
ORGANİZE TEVERRUK NEDİR? NEDEN TARTIŞMALI?
Organize teverruk, genellikle bankalar ve finans kurumları tarafından sistemli bir yapı içinde sunulan teverruk modelidir. Bu modelde işlemler zincir halinde ve önceden planlanmış şekilde yürütülür.
Ancak bu tür işlemlerde amaç çoğu zaman doğrudan nakit elde etmek olduğundan, İslam hukukçuları tarafından faizli işlemlere benzerlik taşıdığı gerekçesiyle eleştirilmektedir.
Bu nedenle organize teverruk, birçok İslami finans otoritesi tarafından uygun görülmemektedir.
TEVERRUK İŞLEMİNDE DİKKAT EDİLMESİ GEREKENLER
Günümüzde teverruk işlemi yalnızca zorunlu ihtiyaç halinde başvurulabilecek bir yöntem olarak değerlendirilmektedir. İşlemin geçerli olabilmesi için şu kurallara dikkat edilmesi gerekir:
- Emtiayı satın alan kişi, malı doğrudan kendisi veya bağımsız bir vekil aracılığıyla satmalıdır
- Banka veya ilk satıcı, satış sürecine tekrar dahil edilmemelidir
- İşlemler arasında zincirleme ve yönlendirilmiş bir organizasyon bulunmamalıdır
- Satış işlemi gerçek ticari şartlara uygun olmalıdır