AKARYAKIT FİYATLARI VE ENFLASYON BASKISI
Küresel petrol fiyatlarındaki artış ve Orta Doğu’daki jeopolitik riskler, Türkiye’de benzin ve motorin fiyatlarını doğrudan etkiliyor. Son zammın ardından motorin fiyatı yüzde 10,5 artarak 70 TL seviyesine yaklaştı.
Petrol fiyatlarındaki yükseliş, ulaştırma ve lojistik maliyetlerini artırarak enflasyon üzerinde de baskı oluşturuyor. Bu durum, özellikle dezenflasyon hedeflerini zorlayabilecek bir gelişme olarak değerlendiriliyor.
EŞEL MOBİL SİSTEMİ YENİDEN GÜNDEMDE
Geçmiş yıllarda uygulanan eşel mobil sisteminin yeniden devreye alınma olasılığı gündemde. Artan akaryakıt fiyatlarının tüketiciye yansımasını sınırlamak amacıyla Özel Tüketim Vergisi (ÖTV) mekanizmasının kullanılabileceği belirtiliyor.
Bloomberg’ün haberine göre, Hazine eşel mobil sistemine ilişkin etki analizi başlattı. Yapılan değerlendirmelerin ardından bu hafta içinde bir karar açıklanması bekleniyor.
EŞEL MOBİL SİSTEMİ NASIL ÇALIŞIYOR?
Eşel mobil sistemi, petrol fiyatı ve döviz kuru artışına bağlı olarak oluşan zamların ÖTV indirimi ile pompaya yansıtılmamasını sağlıyor. Örnekle açıklamak gerekirse:
Motorin fiyatında vergiler hariç 20 kuruşluk artış oluşursa, devlet aynı tutarda ÖTV indirimi uygulayarak pompa fiyatını sabit tutuyor.
Petrol fiyatları veya döviz kuru gerilediğinde, ÖTV kademeli olarak artırılarak kamu gelirindeki kayıp telafi ediliyor.
Bu mekanizma, tüketiciyi korurken, devletin vergi gelirinde geçici bir düşüş yaşamasına yol açıyor.
TÜRKİYE’DE EŞEL MOBİL TARİHİ
Eşel mobil sistemi Türkiye’de uzun yıllar kullanıldı ancak 2021’in son çeyreğinde, döviz kuru ve maliyet baskıları nedeniyle uygulama sona erdi.
Sistem yeniden uygulanırsa:
Akaryakıt fiyatlarındaki artışın bir kısmı ÖTV indirimiyle dengelenebilir.
Enflasyon üzerindeki baskı hafifleyebilir.
Devletin vergi gelirinde geçici düşüş yaşanabilir.
ÜCRET ENDEKSLEMESİ İLE KARIŞTIRILMAMALI
Eşel mobil sistemi, akaryakıt fiyatlarını sabitlemek için ÖTV mekanizmasını kullanırken; ücret endekslemesi, maaş ve ücretlerin geçmiş dönem enflasyonuna göre artırılmasını ifade eder. Her iki sistemin ortak amacı, hayat pahalılığına karşı koruma sağlamak olsa da, işleyişleri farklıdır.